W latach 2015-2023, za rządów Zjednoczonej Prawicy, mieliśmy w Polsce do czynienia z ograniczaniem niezależności samorządu terytorialnego. W raporcie z kontroli NIK dotyczącej lat 2021-2023 jednoznacznie stwierdzono, że „dochody własne jednostek samorządu terytorialnego były w coraz większym stopniu zastępowane dochodami transferowymi, które bardzo często miały uznaniowy charakter i trafiały do tych grup samorządów, które z różnych względów były preferowane przez organy administracji rządowej”.
Największe szkody w samorządzie wywołało wdrożenie przez rząd PIS-u tzw. reformy „Polski Ład”. Jej skutkiem był spadek dochodów gmin, miast, powiatów i województw z podatku dochodowego od osób fizycznych. Drugim kluczowym problemem była stale rosnąca luka oświatowa. Wydatki na edukację rosły znaczniej szybciej niż subwencja oświatowa. Te dwa czynniki, w połączeniu z wysoką inflacją w ostatnich latach, doprowadziły do znacznego pogorszenia sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego.
Rozwiązaniem tych problemów ma być reforma finansowania samorządów przygotowywana przez Ministerstwo Finansów. Jej celem jest zapewnienie większej autonomii i przewidywalności dochodów. System będzie odporny na zmiany w podatkach, gdyż dochody samorządów będą liczone jako udział w dochodzie wypracowanym przez mieszkańców i firmy z danego obszaru. Nie będzie miała natomiast żadnego znaczenia wysokość pobieranego przez urząd skarbowy podatku PIT lub CIT.
Wszystkie samorządy mają zyskać na tych zmianach już w 2025 roku! Ministerstwo Finansów przygotowało szczegółowe wyliczenia dla każdej jednostki, porównujące dochody wg obecnych i nowych przepisów. Można się z nimi zapoznać m. in. na stronie: www.gov.pl (plik Załącznik_do_OSR_15072024.xlsx).