Podczas pytań w sprawach bieżących w Sejmie zwróciłem się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie emerytur żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych.
Problem dotyczy osób, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r., a po jej zakończeniu podjęły pracę cywilną i przez wiele lat odprowadzały składki do ZUS. Ze względu na obowiązujące przepisy dotyczące tzw. zbiegu świadczeń nie otrzymują one emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo opłacania składek.
Zapytałem ministra m.in. o skalę problemu, trwające prace nad zmianą przepisów oraz możliwe rozwiązania, które pozwolą sprawiedliwie uregulować tę kwestię.
Minister potwierdził, że trwają wspólne analizy prowadzone przez Ministerstwo Rodziny, Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Rozważane są różne warianty rozwiązania tego problemu, jednak wprowadzenie ewentualnych zmian będzie wymagało również decyzji Ministerstwa Finansów ze względu na ich skutki dla budżetu państwa.
Osoby, których dotyczy ten problem, oczekują przede wszystkim konkretnych decyzji i harmonogramu dalszych prac. Dlatego będę nadal monitorował tę sprawę i zabiegał o rozwiązania, które będą sprawiedliwe dla wszystkich zainteresowanych.
Treść pytań wraz z odpowiedziami:
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Następne pytanie zada pan poseł Marcin Skonieczka, Klub Parlamentarny Centrum. Skierowane jest do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, a odpowie na to pytanie podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pan minister Sebastian Gajewski. Bardzo proszę, panie pośle.
Poseł Marcin Skonieczka:
Pani Marszałkini! Pani Minister! Wysoka Izbo! Moje pytanie dotyczy sprawy, która była już przedmiotem licznych interpelacji i która dotyczy prawdopodobnie nawet 200 tys. osób w Polsce, dotyczy emerytowanych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r. Te osoby po przejściu na emeryturę resortową często podejmują pracę cywilną i przez wiele lat odprowadzają pełne składki emerytalne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Te składki są następnie ewidencjonowane na ich indywidualnych kontach, jednak z uwagi na obowiązujące przepisy dotyczące zbiegu świadczeń nie przekładają się na wypłatę emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czyli w praktyce oznacza to, że te osoby nabywają prawo do emerytury z FUS, lecz świadczenie pozostaje zawieszone jako mniej korzystne od emerytury mundurowej. I to dotyczy, tak jak powiedziałem, tylko tych osób, które rozpoczęły służbę przed 2 stycznia 1999 r.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania. Ilu emerytowanych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r., posiada obecnie ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która pozostaje zawieszona z uwagi na zbieg świadczeń? Mówiłem o szacunkowej liczbie 200 tys. osób, natomiast jest pytanie, czy jest znana w ministerstwie konkretna liczba osób. Drugie pytanie: W jaki sposób składki emerytalne odprowadzane przez tę grupę osób są obecnie uwzględniane w systemie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i jaki jest ich wpływ na sytuację finansową funduszu? Wiemy, że te środki są, ale nie trafiają do osób, które te środki wypracowały, a więc pytanie, co z tymi środkami się po prostu dzieje. Jaki jest aktualny stan prac międzyresortowych dotyczących rozwiązania problemu zbiegu emerytur powszechnych i mundurowych? Wiemy, że takie prace trwają. I ostatnie pytanie: Jakie warianty rozwiązań tego problemu są obecnie analizowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej? Dziękuję bardzo.
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Dziękuję bardzo. Odpowiedzi udzieli podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pan minister Sebastian Gajewski. Bardzo proszę, panie ministrze.
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W pierwszej kolejności chciałbym, żebyśmy sobie zarysowali, o jakiej grupie my w ogóle mówimy. Są to osoby, żołnierze zawodowi i funkcjonariusze służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 2 stycznia 1999 r. Rzeczywiście w przypadku tej grupy mamy regułę zbiegu. Ona jest w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz w dwóch ustawach zaopatrzeniowych, dotyczy emerytury wojskowej i dla funkcjonariuszy pozostałych służb mundurowych. W przypadku zbiegu prawa do dwóch emerytur, powszechnej i mundurowej, można pobierać tylko jedną.
Jaka to jest grupa? Po pierwsze, są to osoby, które pobierają bardzo wysokie emerytury, dlatego że w tej chwili, to są dane na marzec 2025 r., średnia emerytura policyjna wynosi 6867 zł, a średnia emerytura wojskowa wynosi 6467 zł. Tymczasem dane z lutego tego roku pokazują, że średnia emerytura z ZUS-u to 3634 zł. Przypominam, że emerytury mundurowe, stara emerytura mundurowa to jest emerytura, która przysługiwała nawet tylko po 15 latach służby. Emerytura powszechna przysługuje po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, co do zasady 60 i 65 lat. Te bardzo wysokie emerytury, czy wojskowe, czy inne mundurowe, to są emerytury, do których prawo nabywa się bez odprowadzenia żadnej składki emerytalnej. To znaczy, że ani żołnierze zawodowi, ani funkcjonariusze służb mundurowych nie odprowadzili złotówki składki emerytalnej. Te emerytury są w całości finansowane przez nas wszystkich z budżetu państwa, z podatków. Nawiasem mówiąc, to rozwiązanie ponad 70% Polaków według badania z 2022 r. ocenia jako niesprawiedliwe.
Dlaczego jest tak, że stara emerytura mundurowa nie podlega łączeniu z nową emeryturą powszechną, a nowa emerytura powszechna podlega łączeniu z nową emeryturą mundurową? Z prostego powodu. Dlatego, że do starej emerytury mundurowej, do podstawy wymiaru, można wliczać okresy pracy cywilnej: po pierwsze, 3 lata przed rozpoczęciem służby, według bardzo korzystnego przelicznika 2,6 podstawy wymiaru za każdy rok, po drugie, pozostałe okresy przed rozpoczęciem służby i po zakończeniu służby, po 1,3 podstawy wymiaru za każdy rok pracy cywilnej. To przekłada się na taki wzrost emerytury mundurowej, który absolutnie nie odpowiada wartości odprowadzonych składek, nawet wielokrotnie waloryzowanych. Jest to po prostu znacznie bardziej korzystne rozwiązanie. Oczywiście granicą tego uwzględniania jest maksymalna podstawa wymiaru emerytury mundurowej, która wynosi co do zasady 75%, czasami wynosi 80% albo 76-81%, ale to są wyjątki.
A więc realnie mówimy o osobach, które mają najwyższe możliwe emerytury mundurowe i one po prostu już więcej nie mogą sobie doliczyć okresów pracy cywilnej albo w ogóle nie mogą ich doliczyć, ponieważ mają bardzo długi okres służby. Zdaję sobie sprawę, że te osoby odprowadzają składki do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i czują się pokrzywdzone w tym sensie, że są traktowane inaczej niż osoby, które rozpoczęły służbę po 2 stycznia 1999 r., bo tej emerytury powszechnej nie mogą łączyć z emeryturą mundurową.
Rozumiem ten element pokrzywdzenia, chociaż z drugiej strony – takie głosy do ministerstwa rodziny też trafiają i to dosyć często – mamy głosy niezrozumienia, dlaczego jest tak, że my wszyscy mamy niższe emerytury, bo płacimy składki do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i pobieramy emeryturę z ZUS-u, ona jest średnio dwa razy niższa niż emerytura mundurowa, a płacimy co miesiąc składki, natomiast mundurowi mają dwa razy wyższe emerytury i nie odprowadzają żadnej składki. Każdy może w jakiś sposób czuć się pokrzywdzony i myślę, że te dwie różne wrażliwości należy tutaj uwzględniać.
Rozumiem to poczucie pokrzywdzenia, dlatego też w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej razem z Ministerstwem Obrony Narodowej i Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji podjęliśmy prace analityczne nad tym, w jaki sposób można ewentualnie zmodyfikować reguły zbiegu tej starej emerytury mundurowej z nową emeryturą powszechna. Oczywiście jest to możliwe, my te analizy prowadzimy, natomiast są pewne ramy.
Po pierwsze, jeżeli wprowadzimy taką zasadę, że można łączyć starą emeryturę mundurową z nową emeryturą powszechną, to wtedy musimy wyjąć z podstawy wymiaru starych emerytur mundurowych wszystkie zaliczone okresy pracy cywilnej, bo nie można mieć ciastka i zjeść ciastka, nie można mieć dwóch emerytur za te same okresy pracy, żeby zaliczały się do nowej emerytury powszechnej, do kapitału początkowego i do starej emerytury mundurowej jako okresy pracy cywilnej zwiększającej podstawę wymiaru. To jest jeden element, ale to jest oczywiście możliwe.
Po drugie, jest pytanie, w jakim stopniu, w jakim zakresie można by łączyć tę nową emeryturę powszechną ze starą emeryturą mundurową, czy to powinno być w całości, czy w części. Dlaczego? Dlatego że takie rozwiązanie wygeneruje określone koszty. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest funduszem deficytowym. Jeżeli zwiększymy wydatki z funduszu emerytalnego na wypłacanie emerytur powszechnych osobom, które mają zbiegi ze starą emeryturą mundurową, to powiększymy deficyt funduszu emerytalnego, który jest częścią FUS-u, i ten deficyt będzie musiał zostać pokryty dotacją uzupełniającą z budżetu państwa. Kluczowa więc jest ocena ministra finansów i gospodarki, czy ma środki finansowe na to, żeby zwiększyć dotacje z budżetu państwa do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, żeby pokryć ten ubytek wydatkowy, który powstanie wskutek tych wypłat.
Tu pozwolę sobie wyjaśnić – mam wrażenie – pewne nieporozumienie, które wdało się w pytanie pana posła. Odprowadzamy składki do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nasze konta i subkonta w ZUS-ie to nie jest rachunek bankowy ani lokata. Każda złotówka w danym miesiącu, którą odprowadzamy do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym samym miesiącu jest wypłacana na świadczenia naszych rodziców, naszych dziadków i nasze zasiłki chorobowe, macierzyńskie, zasiłki opiekuńcze. To nie jest konto w banku, to nie jest lokata, że tam cokolwiek jest i czeka na wypłatę. Jeśli podejmiemy taką decyzję i będzie zielone światło ministra finansów i gospodarki, to te pieniądze trzeba będzie znaleźć i trzeba będzie je znaleźć w budżecie państwa. Bardzo dziękuję.
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Dziękuję bardzo. Pytanie dodatkowe zada pan poseł Marcin Skonieczka, Klub Parlamentarny Centrum. Bardzo proszę.
Poseł Marcin Skonieczka:
Pani Marszałkini! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Dziękuję za te wyjaśnienia. Ta średnia rzeczywiście jest wysoka, natomiast do naszych biur poselskich zgłaszają się osoby, które mają znacznie niższe świadczenia. To nie są takie kwoty, o których mówił pan minister, więc mam pytanie, czy nie można tego problemu rozwiązać w ten sposób, żeby wspomóc tych, którzy mają znacznie niższe emerytury niż średnia, o której pan minister mówił.
Chciałem też doprecyzować, że mówimy o składkach dodatkowych, które są generowane przez te osoby po przejściu na emeryturę, czyli te osoby mają policzoną emeryturę wojskową, przechodzą na emeryturę i wtedy już pracują na nowe konto.
Zdaję sobie sprawę, że te środki są wypłacane obecnym emerytom, natomiast te osoby w tym systemie też zbierają te środki, widzą to na swoich kontach, jak zalogują się do ZUS-u, to widzą, ile tych środków otrzymują, dostają pisma z ZUS-u. I to jest właśnie frustrujące.
Panie Ministrze! Mówił pan o tych pracach, o tej koncepcji. Rozumiem, że intencje są takie, żeby jednak pomóc osobom najbardziej potrzebującym. Pytanie: Jaki jest harmonogram prac, kiedy będą konkretne informacje o propozycjach ministerstwa dotyczących rozwiązania tego problemu? Dziękuję.
Wicemarszałek Dorota Niedziela:
Dziękuję bardzo. Odpowiedzi udzieli podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pan minister Sebastian Gajewski. Bardzo proszę, panie ministrze.
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Statystyka nigdy nie odzwierciedla całej rzeczywistości, ale mówi pewną prawdę. Jeżeli emerytury mundurowe wynoszą średnio 6800 zł, to pewnie są tacy, którzy mają 4 tys. zł emerytury, pewnie są nawet tacy, którzy mają 3,5 tys. zł, ale pewnie są też tacy, którzy mają 12 czy 14 tys. zł. A problem, o którym rozmawiamy, dotyczy raczej tych, którzy mają świadczenia wyższe, bo oni nie mogą sobie już doliczyć okresów pracy cywilnej do starej emerytury mundurowej i bardzo im zależy na tym, żeby mieć emeryturę powszechną. Gdybym był w ich sytuacji, też by mi pewnie bardzo na tym zależało.
Jeżeli chodzi o pracę, to ja uczciwie razem z ministrem Stanisławem Wziątkiem, który odpowiada za zaopatrzenie emerytalne żołnierzy zawodowych i ich rodzin, oraz ministrem Wiesławem Szczepańskim, który odpowiada za zaopatrzenie emerytalne funkcjonariuszy pozostałych służb mundurowych, podjęliśmy ten temat i podjęliśmy się zadania przeprowadzenia takich analiz. W ministerstwie rodziny razem z naszymi współpracownikami z MON-u i z MSWiA opracowaliśmy takie warianty rozwiązań.
Natomiast chcę powiedzieć jednoznacznie: nie jest to decyzja ani ministra rodziny, ani ministra spraw wewnętrznych, ani ministra obrony narodowej. Wszelkie rozstrzygnięcia, które wywołują potrzebę zwiększenia środków z budżetu państwa, np. dotyczące dotacji uzupełniającej do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wymagają zielonego światła ministra finansów i gospodarki. I to jest jasne. To jest jedna rzecz.
Druga kwestia to jest ocena słusznościowa, ocena celowościowa. Rozumiem przychodzącego do mnie generała, który ma 12 czy 14 tys. emerytury mundurowej, a jednocześnie ma 4 tys. emerytury powszechnej. Rozumiem, że on chce mieć 16 tys. Ja to doskonale rozumiem. Jeszcze lepiej rozumiem tego, który ma emerytury mundurowej 4 tys. i ma 2 tys. wypracowanej w ZUS-ie emerytury powszechnej. Jego rozumiem równie dobrze, a może nawet bardziej. Tylko całość tej historii, która pokazuje też specyfikę obu systemów i tego, kto naprawdę jest uprzywilejowany, kto bardziej korzysta, a kto korzysta mniej, najbardziej pokazuje to, że emerytura powszechna zawsze jest mniejsza, zawsze okazuje się, że taka emerytura nawet po 20 latach pracy i odprowadzenia składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niższa niż emerytura mundurowa, która była wypracowana np. przez 15 lat służby. To też pokazuje prawdę o tym, kto korzysta z bardziej życzliwych, bardziej względnych rozwiązań, a kto korzysta z rozwiązań mniej życzliwych, kto jest w rzeczywistości osobą potrzebującą, a kto nie. My ten problem mamy zaadresowany, mamy rozwiązania, mamy analizę, ale potrzebne jest zielone światło z innych gmachów rządowych, nie tylko z ministerstwa rodziny, MON i MSWiA. Dziękuję bardzo.